10 Đối tượng không cần xin giấy ATTP: Bạn có thuộc diện này?

Bạn đang ấp ủ dự định mở một quán ăn nhỏ, một tiệm tạp hóa hay đơn giản là bán hàng ăn vặt online? Chắc hẳn cụm từ “Giấy phép Vệ sinh An toàn thực phẩm” (ATTP) là một trong những nỗi lo lớn nhất của bạn lúc này. Liệu quy mô kinh doanh của mình có bắt buộc phải xin loại giấy này không? Nếu không xin thì có bị phạt không?

Thực tế, không phải ai kinh doanh thực phẩm cũng phải chạy đôn chạy đáo đi làm thủ tục này. Tại Vạn Luật, chúng tôi thường xuyên nhận được câu hỏi: “Em chỉ bán hàng rong hoặc bán bánh kẹo đóng gói sẵn thì có nằm trong đối tượng không cần xin giấy ATTP hay không?”.

Bài viết này sẽ giải đáp tường tận cho bạn, dựa trên các quy định pháp lý mới nhất (Nghị định 15/2018/NĐ-CP), nhưng được diễn giải bằng ngôn ngữ đời thường, dễ hiểu nhất. Hãy cùng tìm hiểu nhé!

1. Sự thật về “Giấy phép con” trong ngành thực phẩm

Trước khi đi vào danh sách chi tiết, chúng ta cần làm rõ một hiểu lầm tai hại mà nhiều chủ kinh doanh mắc phải. Đó là suy nghĩ: “Không cần xin giấy phép ATTP nghĩa là mình thích làm gì thì làm, không ai kiểm tra”.

Hoàn toàn sai lầm!

Việc bạn thuộc nhóm đối tượng không cần xin giấy ATTP (Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện ATTP) chỉ có nghĩa là bạn được giảm bớt một thủ tục hành chính phức tạp ban đầu. Tuy nhiên, bạn vẫn phải chịu sự giám sát của cơ quan chức năng và phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về vệ sinh. Thay vì cấp giấy chứng nhận, cơ quan chức năng có thể yêu cầu bạn ký cam kết hoặc kiểm tra đột xuất.

Mặc dù việc được miễn giấy phép giúp bạn tiết kiệm thời gian và chi phí ban đầu (một ưu điểm rất lớn), nhưng nó đòi hỏi bạn phải tự giác cao hơn. Nếu xảy ra sự cố ngộ độc thực phẩm, trách nhiệm pháp lý của bạn vẫn nặng nề y như các cơ sở có giấy phép.

2. Danh sách 10 đối tượng được miễn Giấy chứng nhận ATTP

Theo quy định tại Điều 12 Nghị định 15/2018/NĐ-CP, nếu cơ sở kinh doanh của bạn thuộc một trong các trường hợp sau đây, bạn sẽ được miễn thủ tục xin cấp Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện ATTP:

2.1. Sản xuất ban đầu nhỏ lẻ

Đây là nhóm đối tượng trực tiếp tạo ra sản phẩm từ nuôi trồng, đánh bắt. Ví dụ:

• Hộ gia đình trồng rau, củ, quả để bán ra chợ.
• Ngư dân đánh bắt hải sản quy mô nhỏ.
• Các hộ chăn nuôi gia súc, gia cầm tại gia.

2.2. Kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ

Khái niệm “nhỏ lẻ” ở đây thường được hiểu là các hộ kinh doanh cá thể, không thành lập doanh nghiệp, quy mô vốn và lao động thấp. Ví dụ: Tiệm tạp hóa nhỏ tại nhà, sạp bán đồ khô tại chợ truyền thống.

2.3. Bán hàng rong (Kinh doanh không có địa điểm cố định)

Một câu hỏi rất phổ biến là: “Liệu bán hàng rong có cần giấy phép ATTP không?”. Câu trả lời là KHÔNG. Nhà nước hiểu rằng đặc thù của gánh hàng rong là di chuyển liên tục, không có cơ sở vật chất cố định để thẩm định.

Tuy nhiên, các cô bác bán hàng rong vẫn phải đảm bảo thực phẩm sạch sẽ, nguồn gốc rõ ràng để tránh bị tịch thu hàng hóa khi có đoàn kiểm tra liên ngành.

2.4. Sơ chế nhỏ lẻ

Các hoạt động như làm sạch, phơi khô, tách vỏ… ở quy mô hộ gia đình mà không làm thay đổi cấu trúc sản phẩm quá nhiều cũng được miễn trừ.

2.5. Kinh doanh thực phẩm bao gói sẵn

Đây là trường hợp rất nhiều bạn trẻ khởi nghiệp gặp phải. Nếu bạn nhập bánh kẹo, đồ uống đóng chai, mì gói… (những sản phẩm đã được nhà sản xuất công bố chất lượng và đóng gói hoàn chỉnh) về để bán lại, bạn không cần xin giấy phép ATTP cho cửa hàng của mình.

Lý do: Chất lượng sản phẩm đã được đơn vị sản xuất chịu trách nhiệm. Bạn chỉ chịu trách nhiệm về điều kiện bảo quản (nhiệt độ, độ ẩm, hạn sử dụng).

2.6. Sản xuất, kinh doanh dụng cụ, vật liệu bao gói, chứa đựng thực phẩm

Các cơ sở chỉ sản xuất chai lọ, hộp xốp, màng bọc thực phẩm (không chứa thực phẩm bên trong) cũng thuộc diện miễn trừ giấy phép này.

2.7. Nhà hàng trong khách sạn

Nếu nhà hàng nằm trong khuôn viên khách sạn, và khách sạn đó đã được cấp các giấy phép hoạt động theo quy định, thì nhà hàng đó thường không cần xin thêm giấy ATTP riêng lẻ (tùy thuộc vào quy mô sao và quy định địa phương, nhưng phần lớn là được miễn).

2.8. Bếp ăn tập thể không đăng ký kinh doanh thực phẩm

Ví dụ: Bếp ăn từ thiện, bếp ăn nội bộ của công ty (nấu cho nhân viên ăn, không bán ra ngoài kinh doanh kiếm lời).

2.9. Kinh doanh thức ăn đường phố

Tương tự như bán hàng rong, các quán vỉa hè, xe đẩy bán bánh mì, xôi sáng… là đối tượng được miễn giấy phép cứng, nhưng thường phải ký cam kết với UBND phường/xã.

2.10. Cơ sở đã có các chứng nhận tương đương

Nếu doanh nghiệp của bạn “xịn” hơn và đã sở hữu một trong các chứng chỉ quản lý chất lượng quốc tế sau, bạn đương nhiên không cần xin lại giấy ATTP thông thường:

Tên chứng chỉ	Ý nghĩa
HACCP	Phân tích mối nguy và điểm kiểm soát tới hạn.
ISO 22000	Hệ thống quản lý an toàn thực phẩm.
IFS, BRC, FSSC 22000	Các tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế uy tín.
GMP	Thực hành sản xuất tốt (thường dùng trong dược/TPCN).

3. “Miễn giấy phép” nhưng phải “Ký cam kết”: Thủ tục như thế nào?

Đừng vội mừng khi thấy mình thuộc danh sách trên. Luật pháp luôn có sự ràng buộc để bảo vệ người tiêu dùng. Dù không cần xin Giấy chứng nhận, nhưng phần lớn các đối tượng trên (đặc biệt là hộ kinh doanh nhỏ lẻ, kinh doanh thực phẩm bao gói sẵn) đều phải thực hiện thủ tục Ký cam kết bảo đảm an toàn thực phẩm hoặc gửi bản tự công bố sản phẩm.

Quy trình ký cam kết thường diễn ra như sau:

1. Bạn đến UBND xã/phường nơi kinh doanh.
2. Xin mẫu “Bản cam kết bảo đảm an toàn thực phẩm”.
3. Điền thông tin và ký xác nhận sẽ tuân thủ các quy định vệ sinh (nguồn gốc nguyên liệu, khám sức khỏe định kỳ, v.v.).
4. UBND lưu 1 bản, bạn giữ 1 bản để xuất trình khi có kiểm tra.

Ví dụ thực tế: Chị Hoa (Cầu Giấy, Hà Nội) mở một cửa hàng tiện lợi chuyên bán đồ Hàn Quốc đóng gói. Chị thuộc diện miễn xin giấy phép ATTP. Tuy nhiên, cán bộ phường vẫn yêu cầu chị lên phường làm thủ tục đăng ký kinh doanh và ký cam kết đảm bảo hàng hóa có tem phụ tiếng Việt và hạn sử dụng rõ ràng. Thủ tục này nhanh gọn hơn xin giấy phép rất nhiều, chỉ mất khoảng 1 buổi sáng.

4. Rủi ro khi không nắm rõ quy định

Có một thực tế là ranh giới giữa “sơ chế nhỏ lẻ” và “sản xuất quy mô công nghiệp”, hay giữa “nhà hàng” và “kinh doanh thức ăn đường phố” đôi khi khá mong manh. Nếu bạn tự ý xác định mình thuộc diện miễn trừ mà không tham khảo kỹ, rủi ro bị phạt là rất lớn.

Mức phạt cho hành vi không có Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện ATTP (đối với trường hợp bắt buộc phải có) có thể lên tới 30 – 40 triệu đồng đối với cá nhân và gấp đôi đối với tổ chức. Số tiền này có thể “thổi bay” lợi nhuận cả tháng trời của một cửa hàng nhỏ.

Vì vậy, nếu bạn còn lăn tăn chưa biết mình thuộc nhóm nào, đừng ngần ngại tìm kiếm sự tư vấn chuyên nghiệp. Tại đối tượng không cần xin giấy ATTP, chúng tôi phân tích kỹ hơn về các trường hợp ngoại lệ này.

5. Lời khuyên từ chuyên gia Vạn Luật

Với kinh nghiệm nhiều năm hỗ trợ pháp lý cho hàng ngàn doanh nghiệp F&B, chúng tôi khuyên bạn:

• Chủ động tìm hiểu: Đừng đợi “mất bò mới lo làm chuồng”. Hãy xác định rõ mô hình kinh doanh ngay từ đầu.
• Lưu giữ hóa đơn: Dù được miễn giấy phép, bạn bắt buộc phải chứng minh được nguồn gốc xuất xứ nguyên liệu/hàng hóa qua hóa đơn, chứng từ. Đây là “lá bùa hộ mệnh” khi cơ quan chức năng kiểm tra.
• Khám sức khỏe: Người trực tiếp kinh doanh, chế biến thực phẩm nên đi khám sức khỏe và tập huấn kiến thức ATTP định kỳ, dù quy mô nhỏ.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Bán cà phê mang đi (Take away) có cần xin giấy ATTP không?

Thông thường, mô hình này được xếp vào loại hình kinh doanh dịch vụ ăn uống. Nếu quy mô nhỏ lẻ hộ gia đình, bạn có thể chỉ cần ký cam kết với phường. Tuy nhiên, nếu bạn mở chuỗi hoặc đăng ký dưới hình thức Công ty, bạn bắt buộc phải xin Giấy chứng nhận đủ điều kiện ATTP.

Nếu tôi đã có chứng chỉ ISO 22000 thì có cần xin giấy ATTP nữa không?

Không. Theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP, nếu cơ sở đã được cấp một trong các Giấy chứng nhận: GMP, HACCP, ISO 22000, IFS, BRC, FSSC 22000 hoặc tương đương còn hiệu lực thì sẽ được miễn thủ tục xin cấp Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện ATTP.

Siêu thị mini chỉ bán hàng đóng gói sẵn có phải xin giấy phép không?

Không. Cơ sở kinh doanh thực phẩm bao gói sẵn, không yêu cầu điều kiện bảo quản đặc biệt theo quy định thì không thuộc diện cấp Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm. Tuy nhiên, bạn cần làm thủ tục tự công bố sản phẩm hoặc cam kết với chính quyền địa phương.

---